1.1. Tanım ve amaçlar — Psikolojik Testler

Psikolojik değerlendirme (psychological assessment) tanımı — Danışanın bilişsel, duygusal ve davranışsal özelliklerini çoklu yöntemle sistematik inceleme sürecidir. Amaç, klinik karar ve müdahale planına bilimsel veri sunmaktır.
Psikolojik test (psychological testing) vs. psikolojik değerlendirme farkı — Test, standartlaştırılmış ölçüm aracının uygulanmasıdır; değerlendirme test + görüşme + gözlem + raporlamayı kapsar. Sınavda bu ayrım sık sorulur.
Ölçme vs. değerlendirme — Ölçme, bir özelliği sayı veya kategoriye dönüştürme işlemidir. Değerlendirme, ölçüm sonucunun klinik açıdan anlamlandırılması ve karar verilmesidir.
Klinik değerlendirme amaçları — Değerlendirme tanı, tedavi planı, izlem, risk analizi veya adli bağlamda farklı amaçlarla yapılabilir. Amaç, seçilecek araçları doğrudan belirler.
- Tanıya katkı / ayırıcı tanı desteği — Testler tanı koymaz; hipotezleri destekler veya dışlar. Ayırıcı tanı için birden fazla yapının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
- Güçlü ve zayıf yönlerin belirlenmesi — Zeka profili, kişilik özellikleri ve bilişsel alanlar güçlü–zayıf yön haritası çıkarır. Tedavi ve rehabilitasyon planının temelini oluşturur.
- Tedavi planlama ve müdahale seçimi — Test bulguları hangi müdahalenin uygun olabileceğine dair ipuçları verir. Örneğin yürütücü işlev zayıflığı BDT uyarlama gerektirebilir.
- Tedavi izleme / sonuç değerlendirmesi — Aynı ölçeğin tedavi öncesi–sonrası uygulanması değişimi gösterir. Beck veya SCL-90 gibi araçlar izlem için sık kullanılır.
- Risk değerlendirmesi (özkıyım, şiddet, ihmal) — Risk değerlendirmesinde görüşme birincil yöntemdir; ölçekler destekleyicidir. Özkıyım planı varsa acil protokol önceliklidir.
- Adli / hukuki bağlamda değerlendirme (genel çerçeve) — Adli değerlendirmede yetkinlik, ceza ehliyeti veya zarar görme gibi hukuki sorular hedeflenir. Rapor dili ve etik standartlar daha katıdır.
- Eğitim–meslek yönlendirme (klinik dışı köprü) — Zeka, ilgi ve yetenek testleri eğitim danışmanlığında kullanılır. Klinik sınavda ikincil öncelikli ama sınıflandırma bilinmelidir.
- Araştırma — Psikolojik testler bağımlı değişken ölçümü, tarama ve müdahale etkisi değerlendirmesinde kullanılır. Geçerlik–güvenirlik kanıtları araştırma bağlamında da geçerlidir.