Klinik Doktora

Kitaplar /Klinik Psikoloji / BÖLÜM 5 — Psikoterapi Ekolleri ve TÜM Teknikler

5.7. Şema Terapi

Soru

Şema terapi özü?

Hap

Erken uyumsuz şemalar ve modlar yoluyla kronik/kişilik düzeyindeki örüntüleri hedefler; BDT’den daha gelişimsel ve yaşantısaldır. Çocukluk ihtiyaçlarının karşılanmaması şemaları besler; yetişkinlikte ilişki ve duygu örüntüsünü tekrarlatır.

5 şema alanı (ezber):

  1. Ayrılma ve reddedilme — Terk, güvensizlik, duygusal yoksunluk gibi bağlanma yaraları. Yakın ilişkide tetiklenir.
  2. Zedelenmiş özerklik ve performans — Bağımlılık, başarısızlık, savunmasızlık temaları. Özerk işleve ket vurur.
  3. Zedelenmiş sınırlar — Hak görme, özdenetim sorunları. Sınır koymada veya taşımada zorluk yaratır.
  4. Başkalarına yönelimlilik — Boyun eğme, kendini feda, onay arayışı. Kendi ihtiyaçlarını geri plana atar.
  5. Aşırı tetikte olma ve baskılama — Katı standartlar, cezalandırıcılık, duygusal ketleme. Spontanlığı boğar.

Soru: Şema terapi özü?

Baş etme stilleri:

  • Teslim: Şemayı doğru kabul edip ona göre yaşamaktır. Örn. “sevilmem” şemasıyla kötü ilişkide kalmak.
  • Kaçınma: Şemayı tetikleyecek durumlardan uzak durmaktır. Kısa rahatlama, uzun vadeli kısır döngü yaratır.
  • Aşırı telafi: Şemanın tersini abartılı yaşamaktır. Örn. değersizlik şemasında aşırı mükemmeliyetçilik.

Teknikler:

  • Şema envanteri / değerlendirme: Şema ve modları ölçek + klinik görüşmeyle haritalamaktır. Tedavi odağını seçtirir.
  • İmgesel yeniden yazma / imagery rescripting (imgesel yeniden yazma): Acı anıyı imgelemde sağlıklı biçimde yeniden yazmaktır. Duygusal belleği günceller.
  • Sandalye çalışması / mod diyaloğu: İçsel modları sandalyelerde konuşturmaktır. Çatışmayı dışsallaştırıp sağlıklı yetişkini güçlendirir.
  • Sınırlı yeniden ebeveynlik / limited reparenting (sınırlı yeniden ebeveynlik): Terapistin, etik sınırlar içinde karşılanmamış çocukluk ihtiyacına yanıt vermesidir. Şifa ilişkisi araçtır.
  • Bilişsel şema çalışması: Kanıt kartları ve yeniden yapılandırmayla şema inancını sınamaktır. BDT tekniklerini şema düzeyine taşır.
  • Davranışsal örüntü bozma: Şemayı besleyen günlük davranışları değiştirmektir. Yaşantısal değişimi hayata bağlar.
  • Yaşantısal teknikler: Duyguyu doğrudan aktive eden imgelem/rol teknikleridir. Salt bilişsel tartışmanın yetmediği yerde kullanılır.
  • Mod çalışması: Kırılgan çocuk, cezalandırıcı ebeveyn, sağlıklı yetişkin gibi modlarla çalışmaktır. Anlık duygu kaymalarını anlaşılır kılar.