Klinik Doktora

Kitaplar /Klinik Psikoloji / BÖLÜM 5 — Psikoterapi Ekolleri ve TÜM Teknikler

5.6. DBT / Dialectical Behavior Therapy (Diyalektik Davranışçı Terapi)

Soru

DBT ne zaman?

Hap

Kabullenme–değişim diyalektiği; duygu düzensizliği, BKB (Borderline / sınırda kişilik bozukluğu), kronik kendine zarar / intihar riskinde kanıtlıdır. Hem “olduğun gibi kabul” hem “değişmen gerekir”i aynı anda tutar.

Ezber

Mindfulness (farkındalık) · Distress (sıkıntıya dayanma) · Emotion (duygu düzenleme) · Interpersonal (kişilerarası) = MDEI.

Soru: DBT ne zaman?

Tam model yapı: bireysel terapi + beceri grubu + telefon koçluğu + terapist ekip danışması. Tek seanslık “DBT teknikleri” tam model değildir; sınavda bu ayrımı bil.

4 beceri modülü (teknik setleri):

  1. Farkındalık / mindfulness (farkındalık): Gözlemle, betimle, katıl; “ne” ve “nasıl” becerileridir.
  2. Sıkıntıya dayanma / distress tolerance (sıkıntıya dayanma): Krizi daha da kötüleştirmeden atlatma becerileridir. TIPP, distraksiyon (dikkat dağıtma), self-soothe / kendini yatıştırma, radical acceptance / radikal kabul içerir.
    • TIPP (Temperature–Intense exercise–Paced breathing–Paired muscle / sıcaklık–yoğun egzersiz–nefes–kas): Soğuk/ısı, yoğun egzersiz, tempolu nefes, kas gevşetmeyle fizyolojiyi hızlı düşürür. Akut duygusal taşmada ilk yardım gibidir.
    • Radical acceptance / radikal kabul: Değiştirilemeyeni savaşmadan kabul etmektir. Reddetmenin yarattığı ikincil acıyı keser.
  3. Duygu düzenleme: Duyguyu adlandırma, check the facts (olguları kontrol et), opposite action (zıt eylem) ile duyguyu yönetmektir. Duyguya kör itaat yerine beceri koyar.
    • Check the facts / olguları kontrol et: Duyguyu tetikleyen yorumun olgularla uyumunu kontrol etmektir. Yanlış yorum varsa duygu yoğunluğu düşer.
    • Opposite action / zıt eylem: Duygunun ittiği eylemin işlevsel zıddını yapmaktır (ör. utançta gizlenmek yerine görünmek).
  4. Kişilerarası etkinlik: İstek belirtme ve ilişkiyi koruma becerileridir. DEAR MAN, GIVE, FAST formülleriyle pratikleşir.
    • DEAR MAN: Describe, Express, Assert, Reinforce + Mindful, Appear confident, Negotiate (betimle, ifade et, iddia et, pekiştir + farkında ol, kendinden emin görün, müzakere et). Net istek iletmeyi öğretir.
    • GIVE: Gentle, Interested, Validate, Easy manner (nazik, ilgili, doğrula, yumuşak üslup). İlişkiyi yumuşak tutar.
    • FAST: Fair, no Apologies (gereksiz), Stick to values, Truthful (adil ol, gereksiz özür dileme, değerlere bağlı kal, dürüst ol). Özsaygıyı korur.

Diğer teknikler:

  • Diary card / günlük kart: Duygu, dürtü, beceri kullanımını günlük izlemektir. Seans gündemini veriye bağlar.
  • Zincir analizi / chain analysis (zincir analizi): Sorun davranışın öncül–bağlantı–sonuç zincirini çıkarmaktır. Tekrar riskini azaltacak halkayı bulur.
  • Validation / doğrulama (doğrulama): Yaşantıyı anlaşılır kılmaktır; her davranışı onaylamak değildir. Değişimden önce ilişkiyi stabilize eder.
  • Coaching call / telefon koçluğu: Seans dışı kısa beceri koçluğudur. Krizde eski örüntüye dönüşü kesmeye yardım eder.