| Dönem | Odak / çatışma | Fiksasyon ipucu |
|---|---|---|
| Oral | Emme–bağımlılık | Aşırı bağımlılık / ağızla ilgili alışkanlık |
| Anal | Kontrol–tuvalet | Katılık / cimrilik veya dağınıklık |
| Fallik | Oedipus/Elektra | Rekabet, cinsiyet kimliği gerilimleri |
| Latent | Bastırma–sosyalleşme | (Sakinleşme dönemi) |
| Genital | Olgun cinsellik–ilişki | Olgun sevgi/çalışma dengesi |
Örnek: Ağızdan emzik/sigara (oral ipucu); aşırı düzenli “her şey yerli yerinde” (anal-tutucu); ergenlikte rekabet (fallik iz).
Terimler (dönemler):
- Oral dönem / oral stage: Ağız ve emme odaklı dönemdir. Fiksasyon bağımlılık veya ağızla ilgili alışkanlık ipucu verebilir. Örnek: Bebek emzikle ve ağızla dünyayı keşfeder.
- Anal dönem / anal stage: Tuvalet eğitimi ve kontrol odaklı dönemdir. Fiksasyon katılık/cimrilik veya dağınıklıkla ilişkilendirilir. Örnek: Üç yaşındaki çocuk tuvalet eğitiminde kontrol kazanmaya odaklanır.
- Fallik dönem / phallic stage: Oedipus/Elektra çatışmasının merkezde olduğu dönemdir. Cinsiyet kimliği ve rekabet temaları burada yoğunlaşır. Örnek: Beş yaşındaki çocuk anne-baba arasında rekabet hisseder.
- Oedipus kompleksi / Oedipus complex: Çocuğun ebeveynle (genelde karşı cins ebeveyn) rekabet ve korku örüntüsüdür. Süperego gelişimiyle bağlanır. Örnek: Küçük oğlan babayı rakip, anneyi yakın figür olarak yaşar.
- Elektra kompleksi / Electra complex: Kız çocuğunda benzer fallik dönem geriliminin adlandırılmasıdır (tarihsel terim). Örnek: Küçük kız babaya yakınlık, anneye rekabet teması yaşar.
- Latent dönem / latency stage: Cinsel dürtünün bastırıldığı, sosyalleşmenin arttığı dönemdir. Görece sakinleşme evresidir. Örnek: İlkokul çocuğu arkadaşlık ve okul oyunlarına yönelir, cinsellik geri plandadır.
- Genital dönem / genital stage: Olgun cinsellik ve ilişki dengesinin hedeflendiği dönemdir. Sağlıklı gelişimin son aşaması sayılır. Örnek: Ergen yetişkin ilişkide karşılıklı saygı ve cinselliği dengelemeyi öğrenir.
Teknik kavram: - Fiksasyon / fixation (fiksasyon): Psikoseksüel dönemde doyum/früstrasyon nedeniyle takılı kalmaktır. Yetişkin kişilik ipuçlarında o dönemin izi aranır. Örnek: Yetişkin hâlâ stres anında sürekli sigara veya sakız emer.
- Regresyon / regression (gerileme): Stres altında daha erken düzeye dönmektir. Fiksasyon “kalıcı eğilim”, regresyon “geçici geri dönüş” gibi düşünülebilir. Örnek: Sınav stresinde 25 yaşındaki genç aniden bebek sesi taklit eder.
- Oral-alıcı / oral-receptive: Aşırı bağımlı, alan ve beslenmeye odaklı oral fiksasyon eğilimidir. Pasif alma örüntüsü baskındır. Örnek: Yetişkin sürekli başkalarından destek ve ilgi bekler.
- Oral-agresif / oral-aggressive: Isırma/saldırganlık içeren oral fiksasyon eğilimidir. Sözel saldırganlık veya kıskançlık ipucu verebilir. Örnek: Tartışmada karşı tarafı sözle ısırır, keskin eleştirir.
- Anal-tutucu / anal-retentive: Aşırı düzen, cimrilik ve inatçılık eğilimidir. Katı kontrol teması öne çıkar. Örnek: Ofiste her kalemi hizalı tutan, cimri ve inatçı kişi.
- Anal-çıkarıcı / anal-expulsive: Dağınıklık, savurganlık veya kontrolsüz boşaltım eğilimidir. Tutucu tipin karşı kutbudur. Örnek: Odası dağınık, parayı savurgan harcayan kişi.