Kitaplar /Kişilik Kuramları / BÖLÜM 13 — Biyolojik / Mizaç Modelleri

13.1. Mizaç (Thomas & Chess, Kagan)

Hap

Mizaç doğuştan duygusal–davranışsal eğilimdir; goodness of fit (mizaç–çevre uyumu) kritiktir.

Ezber

[Kontrast] Mizaç doğuştan · Goodness of fit=anahtar kilidi.
Nasıl tutulur: Mizaç=bebekten gelen eğilim. Goodness of fit=çocuk+mizaç ortam uyumu (anahtar kilide uygun anahtar). Uyum iyiyse sorun azalır.

Terimler:

  • Goodness of fit / mizaç–çevre uyumu: Mizaç ile bakım/çevre taleplerinin örtüşmesidir. Uyumsuzluk sorun riskini artırır. Örnek: Hareketli çocuğa sürekli otur demek uyumsuzluk yaratır, sorun çıkar.
  • Behavioral inhibition / davranışsal ketlenme (Kagan): Yeniliğe karşı ketlenmiş, çekingen mizaç eğilimidir. Kaygı yatkınlığı ile ilişkilendirilir. Örnek: Yeni anaokulunda kapıdan içeri girmek için uzun süre annesine tutunuyor.
    Örnek: Ketlenen çocuk yeni ortama ürkek girer; sakin çevreyle “uyum” (goodness of fit) iyiyse sorun azalır, zorlanırsa artar.