Soru: Eysenck modeli?
Biyoloji:
- E ↔ ARAS / ascending reticular activating system (yükselen retiküler aktive edici sistem): Dışa dönüklük uyarılmışlık düzeyleriyle ilişkilendirilir. Introvert’ler (içe dönükler) daha kolay uyarılır varsayımı klasiktir. Örnek: Kalabalık partide enerjik davranır; içe dönük arkadaşı aynı ortamda yorulup erken ayrılır.
- N ↔ otonom reaktivite / autonomic reactivity: Nevrotisizm otonom sinir sistemi tepkiselliğiyle bağlanır. Duygusal kararsızlık riskini artırır. Örnek: Küçük bir eleştiri bile onda kalp çarpıntısı ve terleme yaratıyor.
Ölçüm: EPQ / Eysenck Personality Questionnaire (Eysenck Kişilik Anketi).
Terimler: - Psychoticism (P) / psikotisizm: Sertlik, dürtüsellik, empati düşüklüğü gibi uçları taşıyan süper faktördür. Klinik “psikoz” ile birebir aynı değildir. Örnek: Kuralları umursamadan başkasının işine karışır, empati göstermez.
- Extraversion (E) / dışa dönüklük: Sosyal enerji ve dışa yönelim boyutudur. Big Five E ile örtüşür. Örnek: Toplantıdan sonra arkadaşlarıyla kahve içmek için sabırsızlanıyor.
- Neuroticism (N) / nevrotisizm: Duygusal kararsızlık boyutudur. Psikopatoloji risk radaridir. Örnek: Küçük bir gecikme bile onu gün boyu endişelendiriyor.
Örnek: Yüksek N: çabuk üzülür; yüksek E: sosyal enerji; P: sert/duyarsız uç — üç süper boyut, biyolojik hikâye.