Kitaplar /Kişilik Kuramları / BÖLÜM 12 — Trait / Ayırıcı Özellik Kuramları

12.4. Big Five (OCEAN)

Soru

Beş faktör nedir?

Hap

Kişilik beş büyük boyutta özetlenir; kültürlerarası ve klinik kestirim gücü yüksektir.

Boyut	Yüksek uç klinik ipucu
O — Openness / deneyime açıklık	Deneyime açıklık / alışılmadık ilgi
C — Conscientiousness / sorumluluk	Düzen/öz-kontrol; düşük C → dürtüsellik riski
E — Extraversion / dışa dönüklük	Sosyal enerji; düşük E → içe çekilme
A — Agreeableness / uyumluluk	Uyum; düşük A → çatışma/düşmanlık
N — Neuroticism / nevrotisizm	Duygusal kararsızlık; kaygı–depresyon riski

Ezber

[Akrostiş] OCEAN: Openness·Conscientiousness·Extraversion·Agreeableness·Neuroticism.
→ Nasıl tutulur: OCEAN=okyanus. O=yeniliğe açık, C=düzenli, E=sosyal, A=uyumlu, N=duygusal. Beş harfi sırayla aç.

Soru: Beş faktör nedir?

Ölçüm: NEO-PI-R (facet / alt boyut’lu).
Terimler:

Facet / alt boyut: Her Big Five faktörünün alt bileşenleridir. Profili daha ince ayırır. Örnek: Sorumluluk yüksek ama alt boyutlarda düzenli değil, sadece titizdir.
Eleştiri: Betimleyici; mekanizma zayıf; durumsal değişimi tek başına açıklamaz.
Örnek: Yüksek N kaygı riski; düşük C erteleme; yüksek A uyum; O yeni fikirlere açık; E sosyal — beş cetvel.