Kavramlar:
- Kardinal özellik / cardinal trait: Yaşamı domine eden tek güçlü özelliktir. Nadir ama belirgindir. Örnek: Herkes onu 'yardımseverlik' diye tanıyor; hayatının her alanında bu özellik baskın.
- Merkezi özellik / central trait: Kişiyi tanımlayan birkaç ana özelliktir. Günlük portrede en çok bunlar kullanılır. Örnek: 'Sabırlı, dürüst, çalışkan' dersin; bunlar onu en iyi tarif eden özellikler.
- İkincil özellik / secondary trait: Daha durumsal ve daha az tutarlı eğilimlerdir. Tercih ve alışkanlıklara yakındır. Örnek: Genelde ciddidir ama sadece futbol maçı izlerken coşkulu olur.
- Functional autonomy / işlevsel özerklik: Geçmişte bir güdüyle başlayan davranışın sonra bağımsız amaç kazanmasıdır. “Neden başladı?” ile “neden sürüyor?” ayrılır. Örnek: Para kazanmak için başladığı hobi yıllar sonra kendi başına tutku haline geldi.
- Proprium / proprium (benlik duygusu): Allport’ta benlik duygusunun gelişen çekirdeğidir. Olgun kişiliğin merkezidir. Örnek: Çocukken 'ben' dediği şey büyüdükçe değerleriyle birlikte gelişti.
- İdiografik vurgu / idiographic emphasis: Bireyi eşsiz örüntüsüyle inceleme tercihidir. Nomotetik skorlamadan daha derinlik ister. Örnek: Onu anlamak için test skoru değil, günlük yazdığı notları okumak gerekir.
- Olgun kişilik / mature personality: Geniş benlik hissi, sıcak ilişki, duygusal güvenlik gibi ölçütlerle tanımlanır. Trait listesinden fazlasıdır. Örnek: Kriz anında panik yapmak yerine sakin kalıp çevresini de düşünüyor.
Örnek: Birinin tüm hayatı “adalet savaşçısı”ysa kardinal; “dürüst, neşeli, çalışkan” merkezi; “yağmurlu günde sessiz” ikincil.