Terimler:
- Determinizm / determinism (determinizm): Davranışın önceden belirlenmiş nedenlerle açıklandığı görüşüdür. Freud daha determinist, Rogers daha özgür irade vurgular. Örnek: Freud'a göre çocukluk deneyimi yetişkin davranışını önceden belirler.
- Doğa–yetiştirme / nature–nurture (doğa–çevre): Biyolojik yatkınlık mı, öğrenme/çevre mi ağır basar sorusudur. Eysenck doğa; Skinner yetiştirme vurgular. Örnek: İkizlerden biri sessiz doğmuş, diğeri kalabalık evde daha konuşkan büyümüş.
- Bilinçdışı / unconscious (bilinçdışı): Fark edilmeyen ama davranışı etkileyen psişik süreçlerdir. Psikodinamik kuramların ortak paydasıdır. Örnek: Murat bilinçli olarak nedenini bilmeden hep aynı tür partneri seçiyor.
- Zaman odağı / temporal focus (geçmiş–şimdi): Kuram geçmiş mi (Freud), şimdi mi (Rogers), gelecek mi (Adler teleolojik) odaklıdır. Karşılaştırma sorularında kritiktir. Örnek: Freud geçmişe, Rogers bugünkü duyguya, Adler gelecek amaca odaklanır.
Örnek: Freud’a “geçmiş mi şimdi mi?” dersen çocukluk; Rogers’a dersen şimdi-burada; Adler’e dersen gelecek amaç.