Soru: İyi kuram nasıl değerlendirilir?
Terimler:
- Parsimony / yalınlık: Aynı açıklama gücünü daha az varsayımla veren kuram tercih edilir. Gereksiz karmaşıklık kuramı zayıflatır. Örnek: İki kuram aynı davranışı açıklıyorsa daha az varsayım kullanan tercih edilir.
- Test edilebilirlik / testability (test edilebilirlik): Kuramın gözlemlenebilir öngörüler üretebilmesidir. Bilimsel kuramın temel ölçütlerindendir. Örnek: Dışa dönükler daha çok konuşur öngörüsü gözlemle denenebilir.
- Yanlışlanabilirlik / falsifiability (yanlışlanabilirlik): Kuramın hangi kanıtla çürütülebileceğinin belirlenebilmesidir. Popper vurgusu; Freud eleştirisinde sık geçer. Örnek: Hiçbir kanıt çürütemez diyen kuram bilimsel sayılmaz.
- Üretkenlik / fertility (üretkenlik): Kuramın yeni hipotez ve araştırma sorusu doğurmasıdır. Betimleyici ama durgun kuramlardan üstün sayılır. Örnek: Big Five modeli yeni araştırma soruları doğurduğu için üretkendir.
Örnek: “Herkes yıldız burcuna göre hareket eder” kapsamlı görünür ama test edilemez; iyi kuram “şu ölçülebilir öngörüyü” söyler.