Klinik Doktora

Kitaplar /Kişilik Kuramları / BÖLÜM 1 — Temel Kavramlar

1.3. Tip, trait, state

Hap

Tip kategorik sınıftır; trait / ayırıcı özellik sürekli boyuttaki özelliktir; state / durum geçici durumdur.

Ezber

[Görsel 3lü] Tip=kutu(pul) · Trait=termometre · State=bugünkü hava.
→ Nasıl tutulur: Tip: pul koleksiyonunda “içe dönük kutusu” — ya içindesin ya değilsin. Trait: termometre 70° — derece var, sürekli. State: bugün yağmurlu — yarın güneşli olabilir. Sınavda “kutuda mı, cetvelde mi, hava mı?” diye sor.

Terimler:

  • Tip / type (tip): Kişiyi “şu ya da bu” kutuya koyan kategorik sınıflamadır. Sürekli boyuttan çok var/yok mantığına yakındır. Örnek: O kesinlikle içe dönük tip denince kişi ya içe dönük ya dışa dönük kutusuna konur.
  • Trait / ayırıcı özellik: Zaman ve durumlarda göreli tutarlılık gösteren sürekli boyutlu eğilimdir. Ölçümde genelde skor/şiddet vardır. Örnek: Anket sonucu dışa dönüklük skoru 75 çıkar; yüksek ama mutlak değil.
  • State / durum: Anlık duygu veya davranış halidir; trait kadar kalıcı değildir. Aynı kişi yüksek trait kaygıya sahip olsa da state kaygısı duruma göre dalgalanır. Örnek: Kaygılı biri olan Ayşe sınav sabahı elleri titrer, ertesi gün sakinleşir.
    Örnek: “İçe dönük tip” diye kutu; “dışa dönüklük 70/100” diye cetvel (trait); sınav sabahı elleri titrer diye anlık state.