Terimler:
- Mizaç / temperament (mizaç): Doğuştan gelen duygusal–davranışsal eğilimdir. Cloninger’de karakterden daha biyolojik kabul edilir. Örnek: Bebek doğuştan kolay ağlar ve yabancıya hemen ürker.
- Karakter / character (karakter): Öğrenilmiş değer, alışkanlık ve ahlaki eğilimlerdir. Mizaç üzerine sonradan inşa edilir. Örnek: Ali büyüdükçe dürüstlük değerini bilinçli seçip hayatına yerleştirdi.
- Benlik / self (benlik): Kişinin kendine dair öz-temsilidir. Rogers’ta ideal–gerçek benlik gerilimi merkezdedir. Örnek: Elif aynada kendine bakıp ben sabırlı biriyim der.
- Kimlik / identity (kimlik): “Ben kimim?” sorusuna verilen bütünlüklü yanıttır. Erikson’da ego kimliği yaşam boyu gelişir. Örnek: Can mezun olunca ben artık mühendisim diyerek kendini netleştirir.
- Üslup / style (üslup): Kişinin sorunlarla başa çıkma ve tepki verme tarzıdır. Mizaç ve karakterden ayrı, baş etme biçimini vurgular. Örnek: Sorun çıkınca Deniz önce şaka yapar, kardeşi ise hemen konuşmak ister.
Örnek: Bebek doğuştan huysuz (mizaç); büyüyünce “sözünü tutarım” der (karakter); aynada “ben çalışkanım” der (benlik); “ben öğretmenim” der (kimlik); sorun çıkınca şaka yapar (üslup).