Kitaplar /İstatistik / 2. Temel Kavramlar: Popülasyon, Örneklem, Değişken, Ölçek

2.3. Ölçek düzeyleri (Stevens) ve analize etkisi

Hap

Sadece eşit/farklı bilgisi vardır; sıra veya büyüklük anlamı yoktur.

Ordinal: Sıra (Likert ham yorum, rütbe) → medyan, Spearman, nonparametrik — Hap: Sıralama bilgisi vardır ama adımların eşit olduğu varsayılmaz.
Interval: Eşit aralık, mutlak sıfır yok (IQ, T puanı) → ortalama, t, ANOVA, Pearson — Hap: Farklar anlamlıdır; oran (iki kat) yorumu genelde yapılamaz.
Ratio: Mutlak sıfır (tepki süresi, yaş) → tüm parametrik işlemler — Hap: Sıfır “yokluk” anlamı taşır; oran karşılaştırması mümkündür.
Ölçek düzeyinin yanlış seçimi → yanlış test (sık sınav tuzağı) — Hap: Nominal veriye Pearson korelasyonu uygulamak gibi hatalar sonucu geçersiz kılar.
Likert maddeleri: pratikte sıklıkla interval gibi işlenmesi ve tartışması — Hap: 5’li Likert çoğu analizde interval kabul edilir; sınavda varsayımı gerekçelendir.

Ezber

NOIR: Nominal·Ordinal·Interval·Ratio — ölçek testi seçer.

Açıklama: Stevens ölçekleri (NOIR) hangi özet ve hangi testi seçebileceğini belirler. Nominalde ortalama anlamsızdır; interval/ratio’da parametrik aile açılır. Yanlış ölçek → yanlış test, klasik sınav tuzağıdır.

Nominal: Adlandırma (cinsiyet, tanı grubu) → frekans, ki-kare, lojistik —
Örnek: Tanı (var/yok) = nominal → ki-kare. Likert toplamı pratikte interval gibi → t/ANOVA. Tepki süresi (sn) = ratio. IQ skoruna “iki kat zeki” demek interval’de hatalıdır.