Kitaplar /Kişilik Kuramları / BÖLÜM 9 — Davranışçı ve Öğrenme

9.1. Watson / Pavlov

Hap

Kişilik büyük ölçüde öğrenilmiş davranış eğilimleridir; klasik koşullanma duygusal tepkileri bağlar.

Ezber

[Klasik koşul] Zil+yemek→sadece zil salya; Albert=fare+ses=korku.
Nasıl tutulur: İki neutral uyaran birleşir, biri tek başına tepki çıkarır. Köpek: zil=yemek. Albert: fare+yüksek ses=korku. “Bağ kuruldu, tek uyaran yetti”.

Teknikler:

  • Klasik koşullanma / classical conditioning: Nötr uyaranın koşulsuz uyaranla eşlenerek tepki üretmesidir. Duygusal tepkilerin bağlanmasını açıklar. Örnek: Asansör ziline her basışta midende oluşan o garip his, artık zil sesiyle birlikte gelmeye başlar.
  • Karşı koşullanma / counterconditioning: Eski bağ yerine yeni, uyumlu bir bağ kurmaktır. Kaygı tedavisinin davranışsal temelidir. Örnek: Köpek korkusunu gidermek için önce uzaktan sakin bir köpekle olumlu anılar biriktirmeye çalışırsın.
  • Sönme / extinction (sönme): Koşullu uyaran pekiştireçsiz tekrarlanınca tepkinin azalmasıdır. Kaçınma kırılınca öğrenme güncellenir. Örnek: Her seferinde ödül gelmeden zil çalınca artık o ses karşısında heyecanlanmazsın.
    Örnek: Beyaz fare + yüksek ses → çocuk fareden korkar (Little Albert mantığı); sonra korkuyu yeni bağla söndürmeye çalışırsın.