Kitaplar /Kişilik Kuramları / BÖLÜM 2 — Değerlendirme ve Ölçüm

2.1. Veri kaynakları

Hap

Öz-bildirim, bilgi veren raporu, davranışsal gözlem, yaşam öyküsü, projektif teknik, fizyolojik ölçüm ana veri kaynaklarıdır.

Ezber

[Akrostiş+Kafiye] ÖDÖÖPF — “ödöpof”: Öz·Diğer·Gözlem·Öykü·Projektif·Fizyo.
Nasıl tutulur: “Ödöpof” diye bağır (saçma olduğu için akılda kalır). Her heceye bir kaynak: Öz-rapor, Diğer-rapor, Gözlem, Öykü, Projektif test, Fizyoloji. 6 kaynağı sayarken hecelerle ritim tut.

Terimler:

  • Öz-bildirim / self-report (öz-bildirim): Kişinin kendi raporuyla veri toplamaktır. Kolaydır ama sosyal beğenirlik yanlılığı riski taşır. Örnek: Öğrenci ankette asla yalan söylemem diye işaretler.
  • Bilgi veren raporu / informant report (heteroanamnez): Yakın çevre veya gözlemciden alınan bilgidir. Öz-bildirimi tamamlar; çok yöntemli değerlendirmenin parçasıdır. Örnek: Öğretmen veliye evde de çok utangaç diye bilgi verir.
  • Davranışsal gözlem / behavioral observation: Davranışın sistematik izlenmesidir. Öz-bildirimden bağımsız kanıt sağlar. Örnek: Psikolog çocuğu oyun odasında 30 dakika sessizce izler.
  • Yaşam öyküsü / life history (anamnez): Geçmiş deneyim ve gelişim öyküsüdür. Psikodinamik ve gelişimsel kuramlarda merkezdedir. Örnek: Terapist danışanın çocukluk ayrılık öyküsünü dinler.
  • Projektif teknik / projective technique: Belirsiz uyaranla bilinçdışı içeriği yoklamaktır. Yorum öznelliği yüksektir (Rorschach, TAT). Örnek: Danışan mürekkep lekesine bakıp ne gördüğünü anlatır.
  • Fizyolojik ölçüm / psychophysiological measurement: Uyarılmışlık, reaktivite gibi bedensel göstergelerdir. Eysenck/Gray gibi biyolojik modellerle bağlanır. Örnek: Kaygılı kişinin nabzı ve terleme hızı ölçülür.
    Örnek: Anket doldurtmak (öz); anneye sormak (diğer); sınıfta izlemek (gözlem); çocukluk öyküsü; mürekkep lekesi; nabız ölçümü — altı kapıdan veri.