Kavramlar:
- Ego states / ego durumları: Ebeveyn–Yetişkin–Çocuk durumlarıdır. İletişim bu üçünden birinden gelir. Örnek: Eşi 'nereye gittin?' deyince o da 'sen çocuk musun?' diye Ebeveyn moduna geçiyor.
- Strokes / okşama: Sosyal tanıma birimidir. İnsan okşama arar; yokluğu ilişki gerilimi üretir. Örnek: Patronu 'iyi iş çıkardın' deyince gün boyu motive oluyor.
- Complementary transaction / tamamlayıcı transaksiyon: Beklenen ego durumu yanıtıdır. İletişim akıcı sürer. Örnek: Eşi 'akşam yemeği hazır mı?' deyince o da 'evet, gel oturalım' diye Yetişkin yanıt veriyor.
- Crossed transaction / çapraz transaksiyon: Beklenmeyen ego durumu yanıtıdır. Çatışma buradan çıkar. Örnek: Eşi 'yine geç kaldın' deyince o 'sen de hiç hata yapmıyorsun tabii' diye savunmaya geçiyor, tartışma başlıyor.
- Ulterior transaction / gizli transaksiyon: Görünen mesajın altında gizli mesaj vardır. Oyunların hammaddesidir. Örnek: Gülümseyerek 'tabii sen bilirsin' derken aslında 'beni dinlemiyorsun' demek istiyor.
- Games / oyunlar: Tekrarlayan gizli transaksiyon örüntüleridir. Tahmin edilebilir kötü hisle biter. Örnek: Her seferinde kavga edip barışarak aynı döngüye giriyorlar.
- Life script / yaşam senaryosu: Erken yazılan yaşam planıdır. Yetişkin seçimleri fark edilmeden yönlendirebilir. Örnek: Çocukken 'sen değersizsin' denildiği için yetişkinlikte hep onay arıyor.
Teknikler:
- Ego durumu tanıma / identifying ego states: Konuşanın hangi ego durumundan geldiğini ayırt etmektir. İletişim müdahalesinin ilk adımıdır. Örnek: Arkadaşının ses tonu değişince 'şimdi Ebeveyn moduna geçti' diye fark ediyor.
- Transaksiyon analizi / analyzing transactions: Tamamlayıcı/çapraz/gizli transaksiyonları çözmektir. Çatışma kaynağını netleştirir. Örnek: Çift terapist 'burada çapraz transaksiyon var' deyip iletişimi çözümlüyor.
- Oyun analizi / game analysis: Tekrarlayan oyun örüntüsünü çözmektir. “Hep aynı yerde bitiyoruz”u görünür kılar. Örnek: Terapist 'bu kavga yine aynı noktada bitiyor, oyunu görüyor musunuz?' diyor.
- Senaryo analizi / script analysis: Erken yaşam senaryosunu çıkarmaktır. Değişim için senaryoyu yeniden yazmaya alan açar. Örnek: Terapist 'çocuklukta yazdığın senaryo seni hâlâ yönlendiriyor olabilir' diyor.
- Yetişkin ego durumunu güçlendirme / strengthening Adult ego state: Gerçeklik temelli Yetişkin’i öne çıkarmaktır. E–Ç çaprazını azaltır. Örnek: Öfkelendiğinde durup 'şimdi Yetişkin gibi düşünelim' diyor.
- Okşama ekonomisini düzeltme / correcting stroke economy: Sağlıklı okşama vermeyi/almayı artırmaktır. İlişki doyumunu yükseltir. Örnek: Eşleri birbirlerine günde en az bir takdir cümlesi söylemeyi öğreniyor.
Örnek: Eş “çocuk gibi davranıyorsun” (Ebeveyn) deyince diğeri “sen de hep emrediyorsun” (Çocuk) — çapraz transaksiyon, kavga.