Kelime İndeksi

Alfabetik. Biçim: Terim (İngilizce / Türkçe) veya Kısaltma — açılım (Türkçe) — kısa tanım. (bölüm)
Dosyada geçen teknik ve sınav jargonunun tarama listesi. Tam İngilizce–Türkçe eşleştirme tablosu için Bölüm 26'ya bakın.

A

• AGTE (Ankara Gelişim Tarama Envanteri) — Ankara Gelişim Tarama Envanteri; çocuk gelişim taraması 0–6 yaş gelişim basamaklarını ebeveyn bildirimiyle tarar. (13.2)
• Alternate forms reliability / Eşdeğer form güvenirliği — Eşdeğer/paralel form güvenirliği. Iki esdeger form ayni kisiye uygulanarak zaman icinde kararlilik olculur. (3.2)
• Aptitude test / Yetenek testi — Yetenek testi; potansiyel performansı ölçer. Mesleki yonelim ve potansiyel performans degerlendirmesinde kullanilir. (14.2)
• Assessment / Değerlendirme — Değerlendirme; test + görüşme + gözlem bütünü. Test tek başına değil; görüşme ve gözlemle birlikte anlam kazanır. (1.1)

B

• BAI (Beck Anxiety Inventory) / Beck Anksiyete Envanteri — Beck Anksiyete Envanteri; bedensel kaygı belirtilerine odaklanır. Panik bozukluğu ayırıcısında ve kaygı izleminde sık kullanılır. (11.2)
• Batarya (test battery) / Test bataryası — Belirli amaca yönelik test seti. Örneğin depresyon şüphesinde Beck + görüşme + gerekirse MMPI bir arada uygulanabilir. (15)
• BDI / BDI-II (Beck Depression Inventory) / Beck Depresyon Envanteri — Beck Depresyon Envanteri; depresyon şiddetini öz bildirimle ölçer. Tedavi izleminde en sık kullanılan depresyon ölçeklerinden biridir. (11.2)
• Bender–Gestalt / Bender–Gestalt görsel–motor algı testi — Görsel–motor algı testi. Nöropsikolojik tarama ve cocuk gelisim degerlendirmesinde yer alir. (12.3, 13.3)
• BHS (Beck Hopelessness Scale) / Beck Umutsuzluk Ölçeği — Beck Umutsuzluk Ölçeği. Ozkiyim riskini degerlendirmede Beck depresyon olcegi ile birlikte yorumlanir. (11.2, 11.5)
• Bias / Yanlılık — Kültürel/ölçüm kaynaklı sistematik hata. Kulturel uyarlama ve yerel norm kullanimi bu riski azaltir. (17.4)
• Big Five / OCEAN / Beş büyük faktör — Beş faktör kişilik modeli. NEO-PI-R ile olculen normal kisilik varyasyonu modelidir. (9.3)
• Binet–Simon / Binet–Simon zeka ölçeği — Modern zeka testlerinin öncüsü. Mental yas kavrami uzerinden zeka olcumunun baslangic noktasidir. (1.4, 8.2)
• BSI / KSE (Brief Symptom Inventory / Kısa Semptom Envanteri) — Brief Symptom Inventory / Kısa Semptom Envanteri. Genel psikopatoloji taramasinda SCL-90-R nin pratik kisa formudur. (11.3)

C

• CAPS / PCL (PTSD scales) / TSSB değerlendirme ölçekleri — TSSB değerlendirme ölçekleri. Travma sonrasi stres bozuklugunun siddet ve tani kriterlerini destekler. (11.4)
• CAT (Children's Apperception Test) / Çocukların Algı Testi — Children’s Apperception Test; çocuk projektif hikâye testi. Cocuklarin ic dunyasini hikaye anlatimiyla inceleyen projektif tekniktir. (10.3, 13.4)
• Ceiling effect / Tavan etkisi — Tavan etkisi; testin üst uçta ayırt edememesi. Ustun yetenek veya kolay testlerde ayirt edicilik kaybolabilir. (5.4)
• CHC (Cattell–Horn–Carroll) / Cattell–Horn–Carroll zeka modeli — Cattell–Horn–Carroll zeka modeli. Wechsler indeks yapisinin arkasindaki coklu yetenek modelidir. (8.1)
• Classical Test Theory (CTT) / Klasik Test Kuramı — X = T + E modeli. Güvenirlik, SEM ve hata payi hesaplarinin temelidir. (2.3, 18.3)
• Concurrent validity / Eşzamanlı ölçüt geçerliği — Eşzamanlı ölçüt geçerliği. Ornegin yeni olcegin BDI ile eszamanli yuksek korelasyonu beklenir. (4.2)
• Construct / Yapı — Ölçülmek istenen kuramsal yapı. Depresyon, dikkat, zeka gibi dogrudan gozlemlenemeyen kavramlari ifade eder. (2.1)
• Construct validity / Yapı geçerliği — Yapı geçerliği. Faktor analizi ve hipotez testleriyle desteklenir. (4.2)
• Content validity / Kapsam geçerliği — Kapsam geçerliği. Test gelistirmede uzman paneli degerlendirmesiyle saglanir. (4.2)
• Convergent validity / Yakınsak geçerlik — Yakınsak geçerlik. Ayni yapiyi olcen iki olcegin birbiriyle yuksek iliskili olmasi beklenir. (4.2)
• Cronbach alfa (α) / İç tutarlılık katsayısı — İç tutarlılık katsayısı; tek uygulamada hesaplanır. Genelde .70 altı yetersiz, .80 üstü iyi kabul edilir. (3.2)
• Cut-off score / Kesme puanı — Kesme puanı; klinik eşik. Ornegin BDI belirli esik ustunde klinik depresyon suphesi uyandirir. (5.2, 11.1)

D

• d2 Dikkat Testi (d2 Test of Attention) / Seçici dikkat testi — Seçici dikkat ve konsantrasyon testi. DEHB ve ogrenme guclugu degerlendirmesinde destekleyici aractir. (13.5)
• Discriminant validity / Ayırt edici geçerlik — Ayırt edici / ıraksak geçerlik. Depresyon olcegi ile zeka testi dusuk korelasyon gostermelidir. (4.2)

E

• Ecological validity / Ekolojik geçerlik — Bulguların gerçek yaşam bağlamına genellenebilirliği. Laboratuvar testi ile gercek yasam performansi farkli olabilir. (4.3)
• Exner sistemi (Exner Comprehensive System) / Rorschach kapsamlı puanlama sistemi — Rorschach için kapsamlı puanlama sistemi. Rorschach puanlama ve yorumunda yaygin kullanilan kapsamli sistemdir. (10.2)

F

• F ölçeği (MMPI) — Seyreklik / “sahte kötü” geçerlik ölçeği. (9.2)
• Face validity / Yüz geçerliği — Yüz geçerliği; görünür uygunluk. Danisanin teste isbirligi yapmasini kolaylastirabilir. (4.2)
• Floor effect / Taban etkisi — Bazal / taban etkisi. Agir biliisel bozulmada test herkesi taban puaninda birlestirebilir. (5.4)
• Flynn etkisi (Flynn effect) / Nesiller arası IQ artışı — Nesiller boyu IQ ortalamalarının yükselmesi. Eski zeka normlarinin guncellenmesi gerektigini gosterir. (8.1)
• FSIQ (Full Scale IQ) / Tam ölçek zeka puanı — Full Scale IQ; tam ölçek zeka puanı. Profil yorumunda tek basina yeterli degildir; alt testlere bakilmalidir. (8.3)

G

• g faktörü (g factor) / Genel zeka faktörü — Spearman’ın genel zeka faktörü. (8.1)
• Gc / Gf (crystallized / fluid intelligence) / Billurlaşmış / akıcı zeka — Billurlaşmış / akıcı zeka (Cattell). Wechsler sözel (Gc) ve performans (Gf) ayriminin kuramsal temelidir. (8.1)
• Geçerlik (validity) / Validity — Çıkarımın/ölçüm amacının gerekçelendirilmesi. (4)
• GSI (Global Severity Index) / Genel şiddet indeksi — SCL-90-R Global Severity Index. Tedavi oncesi-sonrasi genel belirti degisimini izlemek icin kullanilir. (11.3)
• Güvenirlik (reliability) / Reliability — Ölçmenin tutarlılığı. (3)

H

• HAM-A / HAM-D (Hamilton scales) / Hamilton anksiyete / depresyon ölçekleri — Hamilton anksiyete / depresyon ölçekleri. Ilac calismalarinda sik kullanilan klinisyen puanli olceklerdir. (11.2)
• Ham puan (raw score) / Dönüştürülmemiş puan — Dönüştürülmemiş toplam/doğru sayısı. Norm tablosuna girmeden once elde edilen islenmemis puandir. (5.3)

I

• Incremental validity / Artımlı geçerlik — Artımlı geçerlik; ek bilgi katkısı. Yeni testin mevcut gorüsmeye ek bilgi katip katmadigini sorar. (4.3)
• Informed consent / Bilgilendirilmiş onam — Bilgilendirilmiş onam. Test oncesi amac, sure ve sinirlar danisana aciklanmalidir. (17.1)
• Inter-rater reliability / Puanlayıcılar arası güvenirlik — Puanlayıcılar arası güvenirlik. Projektif test ve acik uclu puanlamada zorunlu kalite olcutudur. (3.2)
• IQ (Intelligence Quotient) / Zeka bölümü — Zeka bölümü; sık M=100, SS=15. Yas normlarina gore standartlastirilmis zeka puanidir. (5.3, 8)
• IRT (Item Response Theory) / Madde Tepki Kuramı — Madde Tepki Kuramı. Adaptif testler ve modern madde analizinin temelini olusturur. (18.3)

K

• K ölçeği (MMPI) — Savunuculuk / düzeltme geçerlik ölçeği. (9.2)
• Klinik ölçekler (MMPI 1–0) — Hs, D, Hy, Pd, Mf, Pa, Pt, Sc, Ma, Si. (9.2)
• KR-20 / KR-21 (Kuder–Richardson) / Dikotom madde güvenirliği — Dikotom maddelerde iç tutarlılık. MMPI gibi dogru-yanlis formatli testlerde alfa alternatifidir. (3.2)

L

• L ölçeği (MMPI) — Yalan / aşırı olumlu kendini sunma. (9.2)
• Leiter (Leiter International Performance Scale) / Sözel olmayan zeka ölçeği — Sözel olmayan zeka / performans ölçeği. Otizm spektrum ve dil engelinde zeka olcumune alternatif sunar. (8.4)
• Likert ölçeği (Likert scale) / Dereceli yanıt ölçeği — Tutum maddelerinde dereceli yanıt formatı. (14.4)

M

• Malingering / Temaruz (simülasyon) — İkincil kazanç için belirti abartma/uydurma. Adli ve tazminat davalarinda ozellikle dikkatle aranmalidir. (9.5, 11.5)
• MCMI (Millon Clinical Multiaxial Inventory) / Millon Klinik Çok Eksenli Envanteri — Millon klinik çok eksenli envanter. Millon kuramina dayanan kisilik bozuklugu odakli envanterdir. (9.4)
• MINI (Mini International Neuropsychiatric Interview) / Mini Uluslararası Nöropsikiyatrik Görüşme — Kısa yapılandırılmış psikiyatrik görüşme. Klinik ortamda hizli DSM taramasi icin kullanilir. (7.4)
• MMPI / MMPI-2 / MMPI-2-RF (Minnesota Multiphasic Personality Inventory) / Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri — Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri ailesi Türkiye klinik pratiğinde en yaygın objektif kişilik envanteridir. (9.2)
• MMSE / SMMT / MoCA (Mini-Mental / Montreal Cognitive Assessment) / Kısa bilişsel tarama testleri — Bilişsel tarama testleri. Demans suphesinde ilk basvuru tarama araclaridir. (12.3)
• MSE (Mental Status Examination) / Ruhsal durum muayenesi — Ruhsal durum muayenesi. Her klinik degerlendirmenin vazgecilmez baslangic adimidir. (7.3)
• Multimethod assessment / Çoklu yöntemle değerlendirme — Çoklu yöntemle değerlendirme. Scientist-practitioner modelinin degerlendirme yansimasidir. (1.3)

N

• NEO-PI-R (Five-Factor Inventory) / Beş Faktör Kişilik Envanteri — Beş faktör kişilik envanteri. Klinik olmaktan cok kisilik arastirmasi ve danismanlikta kullanilir. (9.3)
• Norm / Referans dağılımı — Referans örneklem puan dağılımı. Puan yorumu icin temsil edici referans grubun dagilimidir. (5.1)
• Norm-referenced / Norm referanslı — Norma göre yorum. Zeka testlerinde bireyin akranlarina gore konumu soylenir. (5.2)

O

• Objektif test / Nesnel test — Yapılandırılmış madde + standart puanlama. MMPI ve Beck olcekleri bu gruba girer. (6.3, 9)
• Öktem SBST (Sözel Bellek Süreçleri Testi) — Sözel Bellek Süreçleri Testi. (12.3)

P

• Parallel forms / Paralel formlar — Paralel form güvenirliği. Test-tekrar hatirlama etkisini azaltmak icin alternatif yontemdir. (3.2)
• Percentile / Yüzdelik — Referans grubun yüzde kaçının altında olunduğu. (5.3)
• Power test / Güç testi — Güç testi; süre ikincil, zorluk birincil. Wechsler blok tasarimi gibi zorluk odakli alt testler buna yakindir. (6.4)
• Predictive validity / Yordayıcı geçerlik — Yordayıcı geçerlik. Is performansi veya tedavi sonucu yordamada kullanilir. (4.2)
• PRI / VSI (Perceptual / Visual-Spatial Index) / Algısal / görsel–mekânsal indeks — Wechsler algısal / görsel–mekânsal indeks. Gorsel-mekansal akil yurutme ve algisal orgutleme alanini kapsar. (8.3)
• Profil analizi (profile analysis) / Alt ölçek örüntüsü yorumu — Alt ölçek örüntüsünü yorumlama. MMPI kod tipleri ve Wechsler indeks farklari bu yonteme ornektir. (5.4, 8.3, 9.2)
• Projektif teknik / Yansıtmalı teknik — Belirsiz uyarana yansıtma temelli yöntem. Rorschach ve TAT en bilinen ornekleridir. (10)
• PSI (Processing Speed Index) / İşlemleme hızı indeksi — Processing Speed Index; işlemleme hızı. Kodlama ve sembol arama gibi hiz gerektiren alt testlerden olusur. (8.3)

R

• R-PAS / Rorschach Performans Değerlendirme Sistemi — Rorschach Performance Assessment System. Exner sistemine alternatif olarak gelistirilmis guncel yaklasimdir. (10.2)
• Raven Progressive Matrices / Raven İlerleyen Matrisler — Matris tipi sözel olmayan zeka testi. Dil ve egitimden gorece bagimsiz akil yurutme olcer. (8.4)
• Referral question / Sevk sorusu — Sevk / değerlendirme sorusu. Ornegin depresyon mu dikkat mi sorusu bataryayi belirler. (1.2, 15.1)
• Reliability / Güvenirlik — bkz. Güvenirlik. Turkce karsiligi guvenirlik; olcme tutarliligini ifade eder. (3)
• Rey Karmaşık Figür (Rey Complex Figure) / Görsel örgütleme ve bellek testi — Görsel örgütleme ve bellek testi. (12.3)
• Rorschach / Rorschach mürekkep lekesi testi — Mürekkep lekesi projektif testi Projektif testlerin en bilinenidir; uygulama için özel eğitim gerektirir. (10.2)

S

• Scaled score / Ölçeklenmiş puan — Wechsler alt test standart puanı (M=10, SS=3). Alt test puanlarinin karsilastirilabilir hale getirilmesini saglar. (5.3)
• SCID-5 / SCID-PD (Structured Clinical Interview) / Yapılandırılmış Klinik Görüşme — DSM yapılandırılmış klinik görüşme DSM tanı kriterlerine göre yapılandırılmış görüşmedir; araştırma ve klinikte tanı güvenirliğini artırır. (7.4)
• SCL-90-R (Symptom Checklist-90-Revised) / Ruhsal Belirti Tarama Listesi-90 — 90 maddelik belirti tarama listesi Geniş belirti yelpazesini tarar; GSI genel psikopatoloji düzeyini özetler. (11.3)
• SEM (Standard Error of Measurement) / Ölçmenin standart hatası — Standard Error of Measurement; ölçmenin standart hatası. Ornegin IQ 100±3 gibi guven araligi yorumunu destekler. (3.3)
• Speed test / Hız testi — Hız testi. Digit symbol gibi sure sinirli gorevler bu mantiga yakin calisir. (6.4)
• Split-half / Yarıya bölme güvenirliği — Yarıya bölme güvenirliği. Spearman-Brown duzeltmesi ile tam test guvenirligi tahmin edilir. (3.2)
• Stanine / Standart dokuzluk — 1–9 standart dokuzluk ölçek. Askeri ve egitim secimlerinde basit karsilastirma icin kullanilmistir. (5.3)
• STAI (State-Trait Anxiety Inventory) / Durumluk–Sürekli Kaygı Envanteri — Durumluk–Sürekli Kaygı Envanteri. Durumluk kaygi anlik, surekli kaygi egilimsel kaygiyi olcer. (11.2)
• Standardization / Standartlaştırma — Standartlaştırma. El kitabi kurallarina uyulmazsa norm gecersizlesir. (2.1)
• Stanford–Binet / Stanford–Binet zeka ölçeği — Binet geleneğindeki zeka ölçeği. Cocuk zekasi olcumunde Wechsler alternatifi olarak kullanilir. (8.2)
• Stroop (Stroop Test) / Renk–sözcük çeldirici testi — Renk–sözcük çeldirici inhibisyon testi Selektif dikkat ve bilişsel inhibisyonu ölçer; nöropsikolojik bataryalarda standarttır. (12.3)

T

• T puanı (T score) / T puanı (M=50, SS=10) — M=50, SS=10 standart puan. (5.3)
• TAT (Thematic Apperception Test) / Tematik Algı Testi — Thematic Apperception Test. Ihtiyac-baski analizi ile motivasyon profili cikarilir. (10.3)
• TCI (Temperament and Character Inventory) / Mizaç ve Karakter Envanteri — Mizaç ve Karakter Envanteri (Cloninger). Mizac ve karakter boyutlarini olcer; kisilik kuramlari ile baglantilidir. (9.4)
• Test security / Test güvenliği — Test güvenliği; madde sızdırılmaması. Madde sizintisi testin gecerliligini kalici olarak bozar. (17.2)
• Test–retest / Test–tekrar test güvenirliği — Test–tekrar test güvenirliği. Trait olcumlerinde uygun aralikla tekrarlanmalidir. (3.2)
• Trail Making Test / İz sürme testi — İz sürme; dikkat ve set kaydırma. Frontal lob ve dikkat degerlendirmesinde standart aractir. (12.3)
• True score / Gerçek puan — Gerçek puan (CTT). CTT de hata payi cikarildiginda teorik olarak hedeflenen degerdir. (2.3)

U–Ü

• Utility / Kullanışlılık — Kullanışlılık; pratik yarar. Uzunluk, maliyet ve uygulama kolayligi pratik secimde belirleyicidir. (2.4)
• Adaptation / Uyarlama — Kültürel–dilsel yeniden standartlaştırma süreci. (18.4)

V

• Validity / Geçerlik — bkz. Geçerlik. Turkce karsiligi gecerlik; olcum amacinin gerekcelendirilmesidir. (4)
• VCI (Verbal Comprehension Index) / Sözel anlama indeksi — Verbal Comprehension Index; sözel anlama. Sözcuk dagarcigi ve benzerlikler alt testlerinden olusur. (8.3)
• VRIN / TRIN (Variable / True Response Inconsistency) / Yanıt tutarsızlığı ölçekleri — MMPI yanıt tutarsızlığı ölçekleri. Protokol gecersizligi veya rastgele yanit verme suphesinde incelenir. (9.2)

W

• WAIS (Wechsler Adult Intelligence Scale) / Yetişkinler için Wechsler Zeka Ölçeği — Wechsler Adult Intelligence Scale Yetişkin bilişsel profilinin altın standardı kabul edilir. (8.3)
• WCST (Wisconsin Card Sorting Test) / Wisconsin Kart Eşleme Testi — Wisconsin Kart Eşleme Testi Frontal lob / yürütücü işlev değerlendirmesinde klasik görevdir. (12.3)
• WISC (Wechsler Intelligence Scale for Children) / Çocuklar için Wechsler Zeka Ölçeği — Wechsler Intelligence Scale for Children 6–16 yaş arası çocuk zeka değerlendirmesinde birincil araçtır. (8.3)
• WMI (Working Memory Index) / Çalışma belleği indeksi — Working Memory Index; çalışma belleği. Digit span ve aritmetik alt testleri bu indekse katki yapar. (8.3)
• WPPSI (Wechsler Preschool and Primary Scale) / Okul öncesi Wechsler Zeka Ölçeği — Okul öncesi Wechsler ölçeği. Okul oncesi cocuklarda gelisimsel zeka degerlendirmesi icin uygulanir. (8.3)

Y

• Y-BOCS (Yale–Brown Obsessive Compulsive Scale) / Yale–Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği — Yale–Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği. OKB tedavi izleminde altin standart siddet olceklerinden biridir. (11.4)
• Young Şema Ölçeği (Young Schema Questionnaire) / Erken uyumsuz şema ölçeği — Erken uyumsuz şemaları ölçen öz bildirim aracı. (11.4)

Z

• Z puanı (Z score) / Z puanı (M=0, SS=1) — M=0, SS=1 standart puan. (5.3)
• 16PF (16 Personality Factors) / 16 Kişilik Faktör Envanteri — Cattell’in 16 faktör kişilik envanteri. Cattell faktor kuramina dayanan kapsamli kisilik envanteridir. (9.4)