Klinik Doktora

Kitaplar /Psikolojik Testler / 4. Geçerlik (Validity)

4.2. Geleneksel / sınavda sık sorulan geçerlik türleri

  • Kapsam geçerliği (content validity) — Klinik psikoloji bilim sınavında bilinmesi gereken psikolojik değerlendirme konusudur.
    • Madde–alan eşleşmesi — Test maddelerinin ölçülecek alanı temsil etme derecesidir. Uzman paneli ile değerlendirilir.
    • Uzman yargısı — Alan uzmanlarının madde–içerik uygunluğunu değerlendirmesidir. Kapsam geçerliğinin temel yöntemidir.
    • İçerik örneklemesi — Testin hedef alanın yeterli ve temsil edici alt bölümünü kapsamasıdır. Eksik örnekleme geçerliği sınırlar.
  • Ölçüt bağlantılı geçerlik (criterion-related validity) — Psikometrinin temel kavramlarından biridir; tanım ve klinik örnek ile sınavda sorulabilir.
    • Eşzamanlı (concurrent) — Test puanları ile ölçüt aynı anda toplanır. Mevcut tanı veya başka geçerli testle korelasyon kurulur.
    • Yordayıcı (predictive) — Test puanları ölçütü gelecekte yordamaya çalışır. Örneğin stres altında performans düşüşünü tahmin.
    • Ölçütün niteliği (criterion contamination) — Ölçüt ile test aynı kaynaktan gelirse korelasyon yapay yükselir. Bağımsız ölçüt seçimi önemlidir.
  • Yapı geçerliği (construct validity) — Klinik psikoloji bilim sınavında bilinmesi gereken psikolojik değerlendirme konusudur.
    • Yakınsak (convergent) — Aynı yapıyı ölçmesi beklenen farklı ölçümlerin yüksek korelasyonu yapı geçerliğini destekler.
    • Ayırt edici / ıraksak (discriminant) — Farklı yapıları ölçen testlerin düşük korelasyonu beklenir. Yüksek korelasyon yapı ayrımını zayıflatır.
    • Faktör analizi (keşfedici / doğrulayıcı) ile ilişki — Test maddelerinin beklenen faktör yapısına uyup uuymadığını test eder. Yapı geçerliğinin istatistiksel kanıtıdır.
    • Hipotez testi yoluyla yapı kanıtı — Kuramsal öngörülere göre gruplar arası fark veya ilişki beklenir. Desteklenen hipotezler yapı geçerliğini güçlendirir.
  • Yüz geçerliği (face validity) — Klinik psikoloji bilim sınavında bilinmesi gereken psikolojik değerlendirme konusudur.
    • Bilimsel geçerlik türü değil; kabul / işbirliği açısından önemi — Yüz geçerliği teknik olarak geçerlik türü sayılmaz. Danışanın teste işbirliği yapması açısından pratik değeri vardır.
    • Klinik ve adli bağlamda avantaj–dezavantaj — Anlaşılır testler direnç azaltır; ancak yapıyı ölçmeyebilir. Adli bağlamda sahtecilik riski artabilir.