11.1. Teknik Kelimeler İndeksi

Alfabetik. Biçim: Terim (İngilizce / Türkçe) — 2 cümle — (bölüm/ekol)
Kitapta geçen teknik ve sınav jargonunun tamamı.

A

ABCDE (Activating–Belief–Consequence–Dispute–Effect / Olay–İnanç–Sonuç–Tartışma–Yeni etki) — REBT’de olay–inanç–sonuç–tartışma–yeni etki zinciridir. Asıl değişim B inancının tartışılmasıyla gelir. (5.4)
Abartma / exaggeration (abartma) — Gestalt’ta jest/duyguyu büyüterek farkındalık artırmaktır. Gizli mesajı görünür kılar. (5.9)
Adanmış eylem / committed action (adanmış eylem) — ACT’te değerlere uygun davranışı sürdürmektir. Esnekliğin davranışsal kanıtıdır. (5.5)
Aktif dinleme / active listening (aktif dinleme) — Dikkat, yansıtma ve doğrulama ile dinlemektir. İttifakı ve bilgi kalitesini yükseltir. (3.2)
Aktarım / transferans / transference (aktarım) — Geçmiş ilişki örüntüsünün terapiste yansımasıdır. Psikodinamikte değişim malzemesidir. (5.1)
Aktüeryal yargı / actuarial judgment (istatistiksel yargı) — Önceden belirlenmiş kural/modelle veri birleştirerek öngörü yapmaktır. Birçok görevde klinik yargıya eşit/üstün bulunabilir. (3.7)
Aşağı ok tekniği / downward arrow (aşağı ok) — “Bunun anlamı ne?” diye temel inanca inmektir. Yüzey düşünceden şemaya köprü kurar. (5.3)
Avantaj–dezavantaj analizi / cost–benefit analysis (maliyet–fayda analizi) — İnancı/davranışı kâr–zarar hesabıyla tartmaktır. Değişim motivasyonunu netleştirir. (5.3)

B

Barnum etkisi / Barnum effect — Herkese uyan genel ifadelerin “kişisel tanı” sanılmasıdır. Klinik yorumda sahte özgüllük üretir. (3.7)
Bağlamsal benlik / self-as-context (bağlamsal benlik) — ACT’te deneyimleri gözleyen benlik konumudur. “Ben = düşüncem” özdeşliğini bozar. (5.5)
Belirti / symptom (belirti) — Danışanın bildirdiği öznel şikâyet/yaşantıdır. İşaretten farklı olarak önce danışanın perspektifinden gelir. (2.4)
Baş etme kartları / coping cards (baş etme kartları) — Kriz anında okunacak kısa strateji cümleleridir. Beceri erişimini hızlandırır. (5.3, 8.3)
Davranışsal aktivasyon / BA (Behavioral Activation / davranışsal aktivasyon) — Depresyonda kaçınmayı kırıp pekiştireçli aktiviteyi artırmaktır. Duygu gelmeden eyleme geçilir. (5.2, 5.3, 6.4)
Bilgilendirilmiş onam / informed consent (bilgilendirilmiş onam) — Süreç, risk, gizlilik sınırları ve hakların açıklanmasıdır. Tek seferlik imza değil, süregelen süreçtir. (7.4)
Bilişsel ayrışma / defusion (bilişsel ayrışma) — Düşünceyi gerçek değil zihinsel olay olarak görmektir. Kaynaşmayı ve itaatı azaltır. (5.5)
Bilişsel çarpıtmalar / cognitive distortions (bilişsel çarpıtmalar) — Sistematik düşünme hatalarıdır. Duygu yoğunluğunu şişirir veya çökertir. (5.3)
Bilişsel işlemleme terapisi / CPT (Cognitive Processing Therapy) — Travmaya bağlı “sıkışmış” bilişleri işleyen protokoldür. Güven, kontrol, saygınlık temalarını hedefler. (5.15)
Bilişsel yeniden yapılandırma / cognitive restructuring (bilişsel yeniden yapılandırma) — İşlevsel olmayan düşünceyi dengeli alternatifle değiştirmektir. Amaç gerçekçiliktir, yapay olumluluk değildir. (5.3)
Bilişsel üçlü / cognitive triad (bilişsel üçlü) — Depresyonda ben–dünya–gelecek olumsuzluğudur. Beck modelinin klasik özetidir. (5.3)
Boş sandalye / empty chair (boş sandalye) — Gestalt’ta karşıdaki kişi/parçayla diyalog tekniğidir. Bastırılmış duyguyu aktive eder. (5.9)
Boulder modeli / scientist–practitioner (bilim insanı–uygulamacı) — Araştırmacı-klinisyen birlikte yetiştiren eğitim modelidir. Araştırmayı klinik kararın omurgası yapar. (1.5)
Boundary / sınır (sınır) — Terapötik ilişkinin mesleki çerçevesidir. İhlali zarar ve rol karmaşası riski taşır. (7.6)

C

Chain analysis / zincir analizi (zincir analizi) — DBT’de sorun davranışın öncül–bağlantı–sonuç zinciridir. Tekrar riskini azaltacak halkayı bulur. (5.6)
Check the facts / olguları kontrol et — DBT’de duyguyu tetikleyen yorumu olgularla sınamaktır. Yanlış yorum varsa yoğunluk düşer. (5.6)
Clarification / açıklama (netleştirme) — Belirsiz ifadeyi netleştirme isteğidir. Yanlış varsayımı erken keser. (3.2)
Common factors / ortak faktörler — Ekollerüstü ortak değişim faktörleridir. İlişki, umut, danışan kaynakları ve teknikleri kapsar. (5.17)
Contingency management / sonuç yönetimi — İstenen davranışın sonuçlarla sistematik yönetilmesidir. Bağımlılıkta güçlü kanıtı vardır. (5.2, 8.3)
Cost-offset / maliyet dengeleme — Psikolojik müdahale sonrası diğer sağlık/iş maliyetlerinin azalmasıyla hizmet bedelinin dengelenmesidir. (6.7, 8.9)
ACT matrix / ACT matrisi (değer–kaçınma haritası) — Değer yönlü yaklaşma ile kaçınma davranışını ayıran haritadır. Formülasyonu görselleştirir. (5.5)

Ç

Çifte ilişki / dual relationship (çifte ilişki) — Terapist–danışan dışında ek rolün çakışmasıdır. Nesnellik ve ittifakı bozar. (7.6)
Çok yöntemli değerlendirme / multimethod assessment (çok yöntemli değerlendirme) — Görüşme+gözlem+test+bağlam birlikteliğidir. Tek kaynaktan karar riskini azaltır. (3.1)

D

Davranışsal değerlendirme / behavioral assessment — Doğrudan gözlem, rol-oyun ve işlevsel analizle davranışı ölçmektir. Öz-bildirim yanlılığını tamamlar. (8.10)
Davranışsal deney / behavioral experiment (davranışsal deney) — İnancı gerçek hayatta test etmektir. Hipotezi veriye bağlar. (5.3)
Duty to protect/warn / koruma–uyarma yükümlülüğü — Tanımlanabilir üçüncü kişiye ciddi zarar tehdidinde gizlilik istisnası çerçevesidir (Tarasoff çizgisi; yerel yasa). (7.5)
DEAR MAN (Describe–Express–Assert–Reinforce / net istek iletme) — DBT’de net istek iletme formülüdür. Mindful–Appear confident–Negotiate adımlarını da içerir. (5.6)
Diary card / günlük kart — DBT günlük izlem kartıdır. Duygu, dürtü ve beceri kullanımını seansa taşır. (5.6)
Direnç / resistance (direnç) — Değişime veya acı materyale karşı koyuştur. Çoğu zaman koruyucu bir süreçtir, “kötü niyet” değildir. (5.1)
Distress tolerance / sıkıntıya dayanma (sıkıntıya dayanma) — DBT kriz becerileri modülüdür. Krizi daha kötüleştirmeden atlatmayı öğretir. (5.6)
Downward arrow / aşağı ok tekniği — bkz. Aşağı ok. Temel inanca inme tekniğidir. (5.3)
Döngüsel sorular / circular questions (döngüsel sorular) — Sistemikte ilişki etkilerini soruşturan sorulardır. Doğrusal suçlamayı bozar. (5.11)
DSM / Diagnostic and Statistical Manual (Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) — Tanı sınıflandırma sistemidir. Ortak dil sağlar ama formülasyonun yerini tutmaz. (2.3)
Düşünce kaydı / thought record (düşünce kaydı) — Otomatik düşünce–duygu–kanıt formudur. Düşünceyi yavaşlatıp görünür kılar. (5.3)

E

EBP / Evidence-Based Practice (kanıta dayalı uygulama) — Kanıt+uzmanlık+danışan üçlüsüdür. Salt protokol listesi değildir. (6.1)
Effectiveness / etkililik — Gerçek dünya koşullarında etkililiktir. Klinik pratikteki performansı gösterir. (6.3)
Efficacy / etkinlik — RCT / randomize kontrollü deneme koşullarında etkinliktir. Laboratuvar kanıtıdır. (6.3)
EMDR / Eye Movement Desensitization and Reprocessing (göz hareketiyle duyarsızlaştırma) — Dual attention / çift dikkat ile travma belleğini yeniden işlemeyi hedefler. Protokol eğitimi gerektirir. (5.15)
Empati / empathy (empati) — Danışanın çerçevesini doğru anlayıp iletmektir. Rogers’ta gerekli koşullardan biridir. (5.8)
Enactment / canlandırma (etkileşimi canlandırma) — Aile seansında etkileşimi canlı canlandırmaktır. Anlatı yerine gözlenen süreci çalışır. (5.11)
ERP / Exposure and Response Prevention (maruz bırakma ve tepki önleme) — OKB’de kompulsiyonu engelleyerek kaygının sönmesini sağlar. Maruz bırakma ve tepki önlemedir. (5.2, 6.4)
EST / Empirically Supported Treatment (ampirik desteklenen tedavi) — Spesifik protokol kanıtıdır. EBP’nin yalnızca bir bileşenidir. (6.2)
Ev ödevi / homework (ev ödevi) — Seanslar arası BDT uygulamasıdır. Öğrenmeyi yaşama taşır. (5.3)

F

FAST (Fair–Apologies–Stick to values–Truthful / özsaygıyı koruma) — DBT’de özsaygıyı koruyan kişilerarası beceridir. Gereksiz özür ve değerlerden sapmayı engeller. (5.6)
FBT / Family-Based Treatment (aile temelli tedavi) — Ergen yeme bozukluğunda aile temelli tedavidir. Ebeveyni iyileşme ajanı yapar. (5.11, V7)
Felaketleştirme / catastrophizing (felaketleştirme) — En kötü senaryoyu kesin gibi görmektir. Kaygıyı hızla şişirir. (5.3)
Fonksiyonel analiz / functional analysis (fonksiyonel analiz) — Davranışın öncül–davranış–sonuç analizidir. Müdahale noktasını gösterir. (8.3)

G

Genogram / soy ağacı haritası — En az üç kuşak aile ilişki haritasıdır. Tekrarlayan örüntüleri görünür kılar. (5.11)
GIVE (Gentle–Interested–Validate–Easy manner / ilişkiyi koruma) — DBT’de ilişkiyi koruyan kişilerarası beceridir. Nazik ve doğrulayıcı iletişim kurar. (5.6)
Gizlilik sınırları / confidentiality limits (gizlilik sınırları) — Zarar, istismar ve yasal zorunluluk istisnalarıdır. Baştan anlatılmazsa kriz anında güven kırılır. (7.5)
Grounding / topraklama (şimdiye sabitleme) — Duyusal dikkatle şimdiye sabitlemektir. Aşırı uyarılma ve disosiasyonda kullanılır. (5.15, V5)
Gündemleme / agenda setting (gündem belirleme) — BDT seans ajandasını birlikte belirlemektir. Dağınıklığı azaltır. (5.3)
Güvenlik planı / safety plan (güvenlik planı) — Kriz adımlarını yazılı planlamaktır. Uyarı işareti, baş etme, kişiler ve acili içerir. (7.7)

H

Hexaflex / altı süreç modeli (ACT) — ACT’in 6 süreç modelidir. Kabullenme, ayrışma, şimdi, bağlamsal benlik, değerler, adanmış eylem. (5.5)
Homeostaz / homeostasis (homeostaz) — Sistemin mevcut dengeyi koruma eğilimidir. Değişim direncinin kaynağı olabilir. (5.11)

I–İ

ICD / International Classification of Diseases (Uluslararası Hastalık Sınıflaması) — DSM ile birlikte kullanılan uluslararası sınıflandırma dilidir. Ortak kod ve iletişim sağlar. (2.5)
Imagery rescripting / imgesel yeniden yazma — Acı anıyı imgelemde sağlıklı biçimde yeniden yazmaktır. Duygusal belleği günceller. (5.7)
Imaginal maruz bırakma / imaginal exposure (imgesel maruz) — İmgelemde korku/travma sahnesine kalmaktır. Gerçek uyaran yokken veya hazırlıkta kullanılır. (5.2)
In vivo maruz bırakma / in vivo exposure (gerçek yaşamda maruz) — Gerçek yaşamda korkulan duruma kalmaktır. Kaçınmayı kırarak yeni öğrenme üretir. (5.2)
Interoceptive maruz / interoceptive exposure (bedensel duyum maruzu) — Bedensel duyumlara bilerek maruz kalmaktır. Panikte “duyum=felaket” bağını bozar. (5.2, V2)
IPT / Interpersonal Psychotherapy (kişilerarası psikoterapi) — Yas, rol geçişi, rol çatışması ve kişilerarası açıklara odaklanır. (5.12)
İşaret / sign (işaret) — Klinisyenin gözlediği (çoğu zaman nesnel) anormalliktir. Danışan fark etmemiş olabilir. (2.4)
İttifak / therapeutic alliance (terapötik ittifak) — Hedef anlaşması + görev işbirliği + duygusal bağdır. Sonuçla güçlü ilişkilidir. (3.4)
İçgörü / insight (içgörü) — Psikodinamikte farkındalık; MSE’de hastalık kavrayışıdır. Bağlama göre anlamı değişir. (5.1, 3.3)

J

Joining / katılma (sisteme uyumlanma) — Yapısal aile terapisinde sisteme uyumlanarak katılmaktır. Değişim için güven zemini kurar. (5.11)

K

Kabullenme / acceptance (kabul) — İstenmeyen iç yaşantıyla savaşmayı bırakmaktır. ACT ve DBT’de ortak omurgadır. (5.5, 5.6)
Karşı-transferans / countertransference (karşı aktarım) — Terapistin danışana duygusal tepkisidir. Süpervizyonda işlenirse tanısal bilgiye dönüşür. (5.1)
Koalisyon / coalition (koalisyon) — Ailede iki kişinin üçüncüye karşı hizasıdır. Sadakat çatışması üretir. (5.11)
Kongrüans / congruence (uyumluluk) · saydamlık — Rogers’ta iç–dış uyumdur. Sahte rol ilişkisini azaltır. (5.8)
Koşulsuz olumlu kabul / unconditional positive regard (koşulsuz olumlu kabul) — Danışanı koşulsuz değerli görmektir. Performansa bağlı kabulü kırar. (5.8)
Klinik yargı / clinical judgment (klinik yargı) — Deneyim ve öznel izlenime dayalı klinik karardır. Aktüeryal yargıyla karşılaştırılır. (3.7)
Kültürel formülasyon / cultural formulation (kültürel formülasyon) — Belirtiyi kültürel bağlam ve açıklama modeliyle okumaktır. Uyumu artırır. (8.6)

L

Lethal means counseling / ölümcül araç danışmanlığı — İntihar araçlarına erişimi azaltma konuşmasıdır. Risk penceresini daraltır. (7.7)
Limited reparenting / sınırlı yeniden ebeveynlik (sınırlı yeniden ebeveynlik) — Şema terapide etik sınırlar içinde karşılanmamış ihtiyaca yanıt vermektir. İlişkiyi şifa aracı yapar. (5.7)

M

Maruz bırakma / exposure (maruz bırakma) — Kaygı uyaranına kaçınmadan kalmaktır. Güvenlik öğrenmesi üretir. (5.2)
Measurement-based care / ölçüme dayalı bakım — Ölçümle tedavi izlemektir. Kararı veriye bağlar. (4.5)
Meta-analiz / meta-analysis — Birden fazla çalışmanın nicel sentezidir. Tedavi sonuç kanıtını güçlendirir. (6.5)
Mikro beceriler / microskills — Empati, soru, cesaretlendirme gibi an–an ilişki becerileridir. Ortak faktörlerin taşıyıcısıdır. (5.17.1)
Makro beceriler / macroskills — Formülasyon, teknik uygulama, direnç ve süreç okuma gibi üst düzey becerilerdir. Yıllık süpervizyonla olgunlaşır. (5.17.1)
MI / Motivational Interviewing (motivasyonel görüşme) — Değişim konuşmasını çoğaltan işbirlikçi görüşmedir. Direnci kırmak yerine uyandırır. (5.14)
Mindfulness / farkındalık — Yargısız şimdi farkındalığıdır. ACT ve DBT’nin ortak temelidir. (5.5, 5.6)
Mod çalışması / mode work (mod çalışması) — Şema terapide içsel modlarla çalışmaktır. Anlık duygu kaymalarını anlaşılır kılar. (5.7)
Modelleme / modeling (modelleme) — Sosyal öğrenmeyle davranış kazandırmaktır. Beceri ve kaygı çalışmalarında kullanılır. (5.2)
MSE / Mental Status Examination (ruhsal durum muayenesi) — Anlık zihinsel tabloyu sistematik kaydeder. Tanı koymaz, klinik tabloyu standardize eder. (3.3)
Mucize soru / miracle question (mucize sorusu) — Çözüm odaklı geleceğe yönelik sorudur. İstenen değişimi somutlaştırır. (5.13)

N

Nesne ilişkileri / object relations (nesne ilişkileri) — İçselleştirilmiş ilişki temsilleridir. Yetişkin ilişki örüntüsünü şekillendirir. (5.1)

O

OARS (Open–Affirm–Reflect–Summarize / açık soru–onay–yansıt–özet) — MI teknik setidir. İkna yerine yansıtmayı öne çıkarır. (5.14)
Opposite action / zıt eylem — DBT’de duyguya zıt etkili eylemdir. Utançta gizlenmek yerine görünmek örneğidir. (5.6)
Otomatik düşünceler / automatic thoughts (otomatik düşünceler) — Anlık, durumsal bilişlerdir. Hiyerarşinin en yüzey katmanıdır. (5.3)

Ö

Ölçekleme soruları / scaling questions (ölçekleme soruları) — Çözüm odaklı 0–10 ölçektir. Küçük ilerlemeyi görünür kılar. (5.13)
Özetleme / summarizing (özetleme) — Görüşmede temaları toparlamaktır. Geçiş, kontrol ve MI’da kritik araçtır. (3.2, 5.14)
Özgül / özgül olmayan etkiler (specific / nonspecific effects) — Kurama bağlı mekanizma vs ittifak/umut gibi ortak faktör etkileridir. Sonuç araştırmasında ayırt edilmelidir. (5.17.2, 6.6)

P

Paradoksal müdahale / paradoxical intervention (paradoksal müdahale) — Sistemikte direnci kullanan ileri tekniktir. Deneyimsiz kullanım risklidir. (5.11)
PDM / Psychodynamic Diagnostic Manual (psikodinamik tanı el kitabı) — Kişilik örgütlenmesi ve öznel yaşantıya ağırlık veren sınıflandırma dilidir. DSM/ICD’yi tamamlar, yerine geçmez. (2.5)
PE / Prolonged Exposure (uzun süreli maruz bırakma) — TSSB’de uzun süreli maruz protokolüdür. Kaçınma sürdürücüsünü kırar. (5.15)
Psikolojik değerlendirme / psychological assessment — Formülasyon ve karar için çok yöntemli klinik süreçtir. Testten büyüktür. (3.6)
Pekiştirme / reinforcement (pekiştirme) — Davranışı artıran sonuçtur. Olumlu veya olumsuz biçimleri vardır. (5.2)
PMR / Progressive Muscle Relaxation (ilerleyici kas gevşetme) — Fizyolojik uyarılmayı düşürür. Kaygı ve uykuda yardımcı araçtır. (5.2)
Problem çözme eğitimi / problem-solving training (problem çözme eğitimi) — Yapılandırılmış çözüm adımlarıdır. Rumine etmeyi eyleme çevirir. (5.3)
Psikoeğitim / psychoeducation (psikoeğitim) — Model ve belirtileri öğretmektir. Danışanı işbirlikçi konuma alır. (5.3)
Psikolojik esneklik / psychological flexibility (psikolojik esneklik) — ACT’in ana hedefidir. Acı varken bile değerlere göre hareket edebilmektir. (5.5)
Psikolojik ilk yardım / psychological first aid (psikolojik ilk yardım) — Krizde güvenlik ve temel destek sunmaktır. Derin terapi yerine acil destektir. (7.9)

R

Radical acceptance / radikal kabul — DBT’de değiştirilemeyeni savaşmadan kabul etmektir. İkincil acıyı azaltır. (5.6)
REBT / Rational Emotive Behavior Therapy (rasyonel duygusal davranış terapisi) — Ellis’in akılcı duygusal davranış terapisidir. İrrasyonel inançları doğrudan tartışır. (5.4)
Reframing / yeniden çerçeveleme (yeniden çerçeveleme) — Anlamı daha işlevsel çerçeveye oturtmaktır. Suçlamayı azaltır. (5.11)
Relaksasyon eğitimi / relaxation training (gevşeme eğitimi) — Fizyolojik uyarılmayı düşürme eğitimidir. Kaygı ve uykuda yardımcı araçtır. (5.2)
Relaps önleme / relapse prevention (nüks önleme) — Nüks sinyali ve baş etme planıdır. Tedavi sonrası kazanımı korur. (5.3, 8.3)
Rupture–repair / kopma–onarım — İttifak kopması ve onarımdır. Kopmayı yok saymak sonuçları kötüleştirir. (3.5)
Rüya analizi / dream analysis (rüya analizi) — Psikodinamik/Gestalt’ta rüya çalışmasıdır. Bilinçdışı veya yaşantısal içeriği açar. (5.1, 5.9)

S

Safety plan / güvenlik planı — bkz. Güvenlik planı. Kriz adımlarının yazılı hali. (7.7)
Sandalye çalışması / chair work (sandalye çalışması) — Gestalt/şema mod diyaloğudur. İç çatışmayı dışsallaştırır. (5.7, 5.9)
Savunma mekanizmaları / defense mechanisms (savunma mekanizmaları) — Bilinçdışı koruyucu süreçlerdir. Kaygıyla baş etmenin ego yollarıdır. (5.1)
SCID / Structured Clinical Interview (yapılandırılmış klinik görüşme) — Tanı güvenirliğini artırır. Yapılandırılmış görüşme aracıdır. (3.2)
Sendrom / syndrome (sendrom) — Birlikte giden işaret ve/veya belirti kümesidir. Altta yatan süreci düşündürür ama tek başına mekanizma kanıtı değildir. (2.4)
Serbest çağrışım / free association (serbest çağrışım) — Akla geleni sansürsüz söylemektir. Bilinçdışı bağlantıları yüzeye çıkarır. (5.1)
Shaping / biçimlendirme (biçimlendirme) — Hedef davranışa basamaklı pekiştirmedir. Karmaşık beceriyi parçalar. (5.2)
Sistematik duyarsızlaştırma / systematic desensitization (sistematik duyarsızlaştırma) — Hiyerarşi + gevşeme ile kaygı azaltmadır. Klasik koşullanma sönmesine dayanır. (5.2)
Sokratik sorulama / Socratic questioning (sokratik sorulama) — Keşfettiren sorularla düşünceyi sınamaktır. Vaaz yerine işbirlikçi empirisizm üretir. (5.3)
Sönme / extinction (sönme) — Pekiştireç kalkınca davranışın azalmasıdır. Başta extinction burst / sönme patlaması görülebilir. (5.2)
SMART hedef / SMART goal (Somut, Ölçülebilir, Ulaşılabilir, İlgili, Zamanlı) — Tedavi planını netleştirir. Davranışsal hedef yazım standardıdır. (4.5)

Ş

Şema / schema (şema) — Kalıcı, kendini doğrulayan temel inanç örüntüsüdür. Erken ihtiyaç karşılanmamasından beslenir. (5.7)
Şema alanları (5) / schema domains — Young’un şema kümeleme alanlarıdır. Ayrılma, özerklik, sınırlar, başkalarına yönelim, aşırı tetikte olma. (5.7)
Şimdiki an farkındalığı / present-moment awareness (şimdiki an farkındalığı) — Dikkatı yargısız şimdiye getirmektir. ACT, Gestalt ve DBT’de ortaktır. (5.5, 5.9)

T

TF-CBT / Trauma-Focused CBT (travma odaklı BDT) — Travma odaklı bilişsel davranışçı terapidir. Özellikle çocuk/ergen ve ailede kullanılır. (5.15)
Tarasoff ilkesi / duty to protect — Ciddi üçüncü kişi tehdidinde koruma–uyarma çizgisidir; yerel yasayla uygulanır. (7.5)
Tedaviye uyum / adherence (tedaviye uyum) — Önerilen tıbbi/psikolojik plana uyma düzeyidir. Sağlık psikolojisinde ana müdahale hedefidir. (8.9)
TIPP (Temperature–Intense exercise–Paced breathing–Paired muscle / sıcaklık–yoğun egzersiz–nefes–kas gevşetme) — DBT sıkıntıya dayanma becerisidir. Akut taşmada fizyolojiyi hızlı düşürür. (5.6)
Transferans / transference (aktarım) — bkz. Aktarım. Geçmişin terapiste yansımasıdır. (5.1)
Trauma-informed care / travma bilgilendirilmiş bakım — Travma duyarlı hizmet ilkeleridir. Güvenlik, seçim ve güçlendirmeyi esas alır. (8.1)

U–Ü

Urge surfing / istek sörfü (isteği dalga gibi izleme) — İsteği dalga gibi izleyip geçmesini beklemektir. İstek=eylem özdeşliğini bozar. (8.3)
Üçgenleşme / triangulation (üçgenleşme) — İki kişilik gerilimin üçüncüye yayılmasıdır. Çocuk sıklıkla üçgene çekilir. (5.11)

V

Vail modeli / practitioner–scholar (uygulayıcı–bilgin) — Uygulama yetkinliğini öne alan eğitim modelidir. PsyD / uygulama doktora programlarına yakındır. (1.5)
Validation / doğrulama (doğrulama) — DBT’de yaşantıyı anlaşılır kılmaktır. Her davranışı onaylamak değildir. (5.6)

Y

Yansıtma / reflection (yansıtma) — Duygu/içerik yansıtmasıdır. Görüşme, MI ve Rogers’ta temel beceridir. (3.2, 5.8, 5.14)
Yorum / interpretation (yorumlama) — Psikodinamik anlamlandırmadır. Zamanlaması iyiyse içgörü üretir. (5.1)
Yönlendirme / referral (sevk) — Yetkinlik veya ihtiyaç dışı durumda sevktir. Etik sorumluluğun parçasıdır. (7.2)

Z

5P modeli — Presenting/sunulan, Predisposing/yatkınlaştırıcı, Precipitating/tetikleyici, Perpetuating/sürdürücü, Protective/koruyucu. Vaka formülasyonunu düzenler. (4.3)